Kanuni Hakkında Yanlış Bildiklerimiz

Peki Kanuni nasıl bir hükümdardı? Yani Avrupalıların korktukları kadar var mıydı?



Burada bir öz eleştiri yapmanın zamanıdır. Tarih kitaplarımızda Kanuni'ye çok fazla haksızlık yapıyoruz. İşte Hürrem Sultan'ın elinde oyuncak oldu, işte Fransızlara kapitülasyonları verdi, işte Osmanlı'nın dibine kibrit suyu döktü vs.



Bu çocukça yargıların tarihte yaşamış Kanuni'yle en ufak bir alakası yoktur. Şunu soralım: Hürrem Sultan'ın en çok istediği, Şehzade Bayezit'in tahta çıkmasıydı. Peki çıkabildi mi? O zaman demek ki, Hürrem'in de her istediği olmamıştı.



Kapitülasyonlar da pekala Osmanlı ekonomisine en az 200 yıl nefes aldıran bir tedbirdi. Unutmayalım: İzmir, Selanik ve Halep limanları kapitülasyonlar sayesinde parladı. Kapitülasyonlar 19. yüzyılda başımıza bela olduysa, bir insanın 300 yıl sonrasını da görmesini nasıl bekliyebiliriz? Buna hakkımız var mı? Yani şimdi hükümetin aldığı bir kararın 2308 yılında da geçerliliğini koruyacağı garantisi mi var?



Kanuni'nin adının neden ABD Senatosu'nda dünyadaki büyük kanun yapıcıların yanına yazıldığının sırrını anlamak çok mu zordur? Barbaros'u Fransa Kralı'nı kurtarmaya yollayan da, Bağdat'ı Şiilerin egemenliğinden kurtaran da, Kudüs'ü yeniden inşa eden de, Budapeşte'nin bugünkü kimliğine kavuşmasını sağlıyan da, İstanbul'u Mimar Sinan'la el ele vererek nakış nakış işleyende, Divan edebiyatındaki gazel yazma rekorunu kıran da, yazdığı mektuplarda yönetim felsefesini ve dünya görüşü ortaya koyan da oydu.

1566 yılında, 70'ini aşmış ve ikinci emeklilik döneminin sonuna gelmişken hasta yatağından kalkıp at üstünde bin küsür kilometrelik yolu tepen bir insana daha yakından bakmalı değil miyiz? Üstelik bu sefere çıktığı sırada ancak iki kişinin yardımıyla tuvalete gidebiliyordu ihtiyar Kanuni. Üstün performansını 26 yaşında tahta geçtiğinde de, 72 yaşında Zigetvar'ı fethe çıktığında da koruyabilmiş olması ve toplumun hep önünde yürümesi, ona yeterince büyüklük kazandırıyor zaten.


Kanuni'nin tek derdi Avrupa'ya hakim olmak değildi kuşkusuz. Evet, Avusturya üzerine düzenlediği ve tarihlerimize "Alaman Seferleri" diye geçen askeri harekâtları, Şarlken'i sonunda pes ettirmiş ve savaş meydanlarında kaçırmıştı. Macaristan'da istediğini kral yapmış, istemediğini devirmişti. Doğru ama Kanuni'nin Kafkaslar ve Orta Doğu ile Akdeniz'e düzenlediği seferler de onun salt bir Avrupa partonluğu için değil, bir "cihan hakimiyeti" düşüncesiyle hareket ettiğini yeterince gösteriyor.


Ne var ki, Kanuni'nin kendisini nasıl gördüğünü anlamak önemli. Mesala yazdığı çok sayıda mektup elimizdedir. Bunlar içinde Hürrem Sultan'a yazılanlar kadar Bali Paşa'ya yazılan da çarpıcı satırlarla doludur. Ancak galiba en etkili mektubu, Habsburgların efsanevi kralı Şarlkene yazdığı mektuptur. Bu mektupta hem kendisini, hem de muhatabını hangi ölçülerle değerlendirdiği açık bir biçimde görülür. Mektuba, 'Avusturyalıların korktuğu kadar varmış' dedirten tamamen 'emperyal' bir hava hakimdir.


Kanuni Avrupa'nın patronu olmak istemişti. Mölzer'in korkusu, bu isteğin geçmişle sınırlı olmadığı kaygısından kaynaklanıyor.